Afbreekbare kattenbakvulling: wat kun je composteren?

Op een zak kattenbakvulling staat tegenwoordig vaak biologisch afbreekbaar of composteerbaar, en dat leest als een aanwijzing dat hij bij het gft mag. In de meeste Nederlandse gemeenten mag dat niet, ook niet met die tekst op de verpakking. Kort gezegd: het gaat niet om de korrel maar om wat je kat erin achterlaat. Hieronder staat wat er wel en niet kan, waarom die regel bestaat en waar de milieuwinst van afbreekbare vulling dan wel zit.

De korte versie: waar laat je het?

• Gebruikte vulling met uitwerpselen: restafval. Dat geldt voor bentoniet, silica, hout, mais en papier. In vrijwel elke Nederlandse gemeente is dit de regel.
• Gebruikte vulling in de gft-bak: meestal niet toegestaan. Sommige gemeenten maken een uitzondering voor onbehandelde plantaardige korrels. Kijk het na in de afvalwijzer van je eigen gemeente, want dit verschilt echt.
• Door het toilet: nooit. Niet met bentoniet, dat uitzet en verstopt, en niet met korrels die zeggen dat het kan.
• Op de eigen composthoop: alleen urinekorrels van onbehandeld hout, zonder uitwerpselen, en alleen als je de compost niet in de moestuin gebruikt.
• Schone, ongebruikte korrels die je overhoudt: die mogen bij onbehandeld hout wel bij het gft. Dat is geen kattenbakvulling meer, dat is zaagsel.

Waarom de regel over de inhoud gaat en niet over de korrel

De reden dat een composteerbare korrel toch bij het restafval hoort, is niet dat de fabrikant liegt. De korrel breekt echt af. Het probleem is wat erin zit.

Kattenuitwerpselen kunnen ziekteverwekkers bevatten, waaronder de parasiet Toxoplasma gondii. Die is voor de meeste mensen ongevaarlijk, maar niet voor zwangere vrouwen en mensen met een verminderde weerstand. Industriële gft-verwerking is niet ontworpen om dat betrouwbaar onschadelijk te maken, en het eindproduct compost gaat naar landbouw, tuincentra en moestuinen. Daarom is het inzamelbeleid gekoppeld aan de inhoud.

Diezelfde redenering geldt voor je eigen composthoop, maar dan sterker: een tuinhoop haalt lang niet de temperaturen van een professionele installatie. Wat je er in stopt, komt er in grote lijnen weer uit.

Waar de milieuwinst dan wel zit

Als het toch allemaal bij het restafval gaat, waarom zou je dan afbreekbare vulling kiezen? Om drie redenen die aan de voorkant zitten in plaats van aan de achterkant.

• De grondstof. Bentoniet is klei die in dagbouw wordt gewonnen, en dat is een ingreep in het landschap. Houtkorrels worden geperst uit zaagsel dat een restproduct is van de houtindustrie, papierkorrels komen uit gerecycled papier, en maiskorrels uit een landbouwgewas dat opnieuw groeit.
• Het gewicht. Plantaardige korrels zijn beduidend lichter dan klei. Dat scheelt in transport, en het scheelt jou bij het sjouwen: een zak houtkorrels van dertig liter til je met één hand.
• Stof. Bentoniet stuift, en dat stof komt in de kamer terecht en in de longen van je kat. Hout- en papierkorrels stuiven veel minder.

Wat er níet in zit: minder afvalvolume. Houtkorrels vallen bij vocht uiteen tot zaagsel, waardoor je vaker de hele bak moet verversen in plaats van alleen de klonten eruit te scheppen. Over een jaar gerekend kan het volume dat je weggooit daardoor juist hoger uitvallen dan bij klontvormende bentoniet.

De vier soorten afbreekbare vulling

Houtkorrels. Geperst zaagsel, meestal van naaldhout. Goedkoop, ruikt fris en stuift nauwelijks. Ze klonten niet: bij vocht vallen ze uiteen tot zaagsel dat door een zeefbodem valt. Dat vraagt een ander scheppatroon en meestal een andere bak.

Mais of maiszetmeel. Klont wel, dus je schept alleen de klonten eruit en de rest blijft liggen. Daardoor verbruik je minder per beurt. Duurder dan hout, en de geurbeheersing verschilt sterk per merk.

Gerecycled papier. Zacht, licht en vrijwel stofvrij. Wordt vaak geadviseerd na een operatie of bij een kat met luchtwegklachten, omdat er geen stof in een wond of luchtweg komt. Absorbeert goed maar houdt geur minder lang vast dan bentoniet.

Tarwe of gras. Klont, ruikt neutraal, en is meestal het duurst. Een nichekeuze.

Wat je praktisch kunt doen

Wil je minder restafval van de kattenbak, dan zijn dit de dingen die echt schelen:

1. Schep dagelijks. Klonten die je er direct uithaalt vervuilen de rest van de bak niet, waardoor je minder vaak alles hoeft te verversen.
2. Gebruik een schep met de juiste maaswijdte. Te grove mazen betekent dat je bij elke beurt schone korrels weggooit. Dat is de grootste onnodige verspilling in deze categorie, en het kost je vulling én afvalruimte.
3. Vul niet te diep. Vijf tot zeven centimeter is genoeg. Dieper vullen betekent alleen dat je meer korrels weggooit als je ververst.
4. Kies bij houtkorrels een bak met zeefbodem. Dan valt het zaagsel door en gooi je alleen weg wat echt vuil is.
5. Controleer de afvalwijzer van je gemeente. Een enkele gemeente staat onbehandelde plantaardige korrels wel toe bij het gft. Dat scheelt, maar ga er niet ongecontroleerd van uit.

Kort samengevat

Afbreekbaar op de zak betekent in Nederland vrijwel nooit dat de gebruikte vulling bij het gft mag. De reden ligt niet bij de korrel maar bij wat je kat erin achterlaat: kattenuitwerpselen kunnen ziekteverwekkers bevatten die gft-verwerking en een tuincomposthoop niet betrouwbaar afbreken. Gebruikte vulling hoort dus bij het restafval, en door het toilet mag het nooit. De milieuwinst van houtkorrels, mais of papier zit aan de voorkant: een hernieuwbare of gerecyclede grondstof, minder gewicht en veel minder stof. Wil je echt minder weggooien, dan levert dagelijks scheppen met een schep van de juiste maaswijdte meer op dan de keuze tussen korrelsoorten.